Kolestaz nedir?

​

Kolestaz, safra akışının karaciğerden safra kesesi veya ince bağırsağa doğru düzgün bir şekilde yapılamaması durumudur. Safranın üretimi ya da taşınmasıyla ilgili bir sorun olduğunda ortaya çıkar. Bu bozukluk, safra yollarında bir tıkanıklık (obstrüktif kolestaz) ya da karaciğerin safra üretimindeki bir sorun (hepatosellüler kolestaz) nedeniyle gelişebilir. Safra akışı durduğunda veya yavaşladığında, safra sıvısında bulunan atık maddeler, yağlar ve bilirubin vücutta birikerek çeşitli belirtiler ve komplikasyonlara yol açar.

​

​

Kolestaz Türleri:

​

​

1. İntrahepatik Kolestaz (Karaciğer İçinde Kolestaz):

   • Karaciğerin safra üretme veya safra salgılama kapasitesinde bir sorun olduğunda gelişir. Safra yolları normal olsa bile, karaciğer hücrelerinden safra çıkışı yetersizdir. Bu tip kolestaz, genellikle karaciğer hastalıkları veya gebelik sırasında gelişir.

2. Ekstrahepatik Kolestaz (Karaciğer Dışında Kolestaz):

   • Safra akışının karaciğerden safra kesesine ve ince bağırsağa taşınmasında bir tıkanıklık olduğunda ortaya çıkar. Tıkanıklığa safra taşları, tümörler veya safra yolu darlıkları neden olabilir.

​

 

​

Kolestazın Nedenleri:

​

Kolestaz, safra üretiminde veya akışında bir sorun olduğunda ortaya çıkar ve bu duruma yol açabilecek birçok neden vardır:

• Safra taşları: Safra yollarını tıkayarak safra akışını engelleyebilir.

• Safra yolları tümörleri veya darlıkları: Safra yollarının daralması veya tümörler tıkanıklık yapabilir.

• Birincil sklerozan kolanjit (PSC): Safra yollarında kronik iltihaplanmaya ve yara dokusu oluşumuna neden olan bir hastalıktır.

• Karaciğer hastalıkları: Hepatit, siroz, alkolik karaciğer hastalığı gibi durumlar karaciğerin safra üretme kapasitesini etkileyebilir.

• İlaçlar: Bazı ilaçlar (örneğin, bazı antibiyotikler, anabolik steroidler, oral kontraseptifler) karaciğerin safra salgılama işlevini bozabilir.

• Gebelik: Hamile kadınlarda ortaya çıkan intrahepatik gebelik kolestazı, hormonlardaki değişikliklerden kaynaklanır ve geçici bir durumdur.

• Doğumsal safra yolu anomalileri: Doğuştan gelen yapısal bozukluklar safra yollarını etkileyebilir.

​

​

​

Kolestazın Belirtileri:

​

Kolestazın en yaygın belirtileri, safra akışının kesilmesiyle ortaya çıkan çeşitli semptomlardır:

1. Sarılık: Bilirubinin kanda birikmesi sonucu ciltte ve göz beyazlarında sararma meydana gelir.

2. Kaşıntı (Pruritus): Safra tuzlarının ciltte birikmesi yoğun kaşıntıya neden olabilir. Bu kaşıntı genellikle şiddetlidir.

3. Koyu renkli idrar: Safra pigmentlerinin idrara geçmesi nedeniyle idrar rengi koyulaşır (çay veya kahverengi tonlarda).

4. Açık renkli dışkı: Safra akışı kesildiği için dışkıya renk veren pigmentler (bilirubin) dışkıya geçmez, bu nedenle dışkı beyaz veya kil renginde olabilir.

5. Yağlı dışkı (Steatore): Safra eksikliği nedeniyle yağların sindirimi bozulur ve dışkıda yağ artışı olur. Bu durum, dışkının yumuşak ve kötü kokulu olmasına yol açar.

6. Yorgunluk ve halsizlik: Safra tıkanıklığı, genel bir halsizlik ve yorgunluk hissi yaratabilir.

7. Karın ağrısı: Özellikle safra taşı veya tıkanıklık durumlarında karın ağrısı görülebilir.

 

 

​

Kolestazın Komplikasyonları:

​

Kolestaz tedavi edilmediğinde ciddi komplikasyonlara yol açabilir:

• Yağda çözünen vitamin eksiklikleri: Safra, A, D, E ve K gibi yağda çözünen vitaminlerin emilimini sağlar. Safra eksikliği bu vitaminlerin yetersiz emilimine yol açar ve uzun vadede vitamin eksikliklerine neden olabilir (örneğin, K vitamini eksikliği kanın pıhtılaşma sorunlarına yol açabilir).

• Karaciğer hasarı: Uzun süreli kolestaz, karaciğer dokusunda hasara ve siroz gelişimine yol açabilir.

• Kemik erimesi (Osteomalazi): D vitamini eksikliği kemik sağlığını olumsuz etkileyerek kemik yumuşaması ve kırılmalarına yol açabilir.

​

​

​